Ποια ήταν η Betalo Rubino;

Αναμνήσεις από μια χορευτική επίδειξη! Από μια βραδιά ξεχωριστή. Με κοστούμια κόκκινα, ροζ, μαύρα, λευκά. Με τούλια, με υφάσματα από σατέν κι από μετάξι. Με παπούτσια του χορού. Με μάτια λαμπυρίζοντα και βλέμματα παθιασμένα. Με σώματα νεανικά και σφριγηλά, ζωντανά και δονούμενα.

Λίγες νύχτες πριν.

Χορός· δηλαδή ζωή, κίνηση, επικοινωνία, αναγγελία μηνυμάτων και εσώτερος διάλογος. Χορός· δηλαδή σαγήνη, ξεστράτισμα από την πραγματικότητα και απόδραση σε μια υποκειμενική αλήθεια. Ελευθερία και αντοχή, αγωνιστικότητα και Πάθος.

Και την ώρα που παρακολουθώ μαγεμένη, θυμάμαι την Betalo Rubino.

Με είχε εντυπωσιάσει πολύ το όνομά της, όταν την πρωτοσυνάντησα. Με είχε κοιτάξει με τα φλογερά κατάμαυρα μάτια της, για λίγο· ίσα που μου είχε ρίξει μια ματιά. Λάγνο βλέμμα, διαπεραστικό, σε ένα πρόσωπο πλαισιωμένο από κατάμαυρα μαλλιά. Κόκκινα χείλη, μάγουλα ζωηρά, βαμμένα σε χρώμα άλικο, από την έξαψη του χορού. Ένα φόρεμα μακρύ, μαύρο, με πορτοκαλί μπούστο, αποκαλυπτικό των δυνατών χεριών, του κατάλευκου στέρνου, τόσο ξεχωριστά αποδοσμένου από τις πινελιές του Robert Henri, που είχα την αίσθηση ότι μπορούσα να παρακολουθήσω το ανεβοκατέβασμά του, τις ανάσες της μετά τον χορό.

Κι εκείνα τα πορτοκαλοκόκκινα μποτάκια, σαν φωτιά έτοιμη να ανέβει από τα πόδια στον κορμό ή ανάποδα· να κατέβει από τα χέρια στα βήματα… Δεν μπορούσα να πάρω τα μάτια μου από πάνω της, τότε στο Μουσείο του Saint Louis, στο Missouri· από το μακρύ λευκό μαντίλι, που σκέπαζε τα στιλπνά μαλλιά· από την υπόνοια του ενός σκουλαρικιού στο δεξί αυτί· από την δύναμη και την αποφασιστικότητα, που έκρυβε το δεξί της χέρι ακουμπισμένο στη μέση της. Ποια μουσική θα άκουγε άραγε τη στιγμή, που θα χόρευε τον αισθησιακό παραδοσιακό χορό της;

Αργότερα την ξανασυνάντησα. Βρισκόταν σε μια ιδιωτική συλλογή. Γοητευτική, ήρεμη, με τα ίδια κατάμαυρα μάτια, αλλά αυτή τη φορά, γλυκά, ίσως νοσταλγικά, ίσως ερωτευμένα. Στάθηκα μπροστά της και αναρωτήθηκα τι κοιτούσε, αλλά δεν μου αποκάλυψε. Ο ώμος της στα δεξιά, σημαίνων μια βελούδινη επιδερμίδα, κατάλευκη, με ίχνη αγνού ροζ, σαν αμυδρή αντανάκλαση του αίματος, που κυλούσε στις φλέβες της. Τα μάγουλα ροδαλά, τα χείλη βαμμένα, στο ίδιο χρώμα με το μοτίβο στο διάφανο χρυσοκέντητο ύφασμα, που σκέπαζε το σώμα της. Τα μαλλιά της πιο μαύρα, πιο σκοτεινά κι από το σκούρο απροσδιόριστο βάθος. Και πάλι, ένα σκουλαρίκι, στο αριστερό αυτί. Γαλήνη, ίσως Μουσική κάπου στο βάθος. Έρωτας. Νιάτα…

Τα χρόνια πέρασαν. Την ξέχασα. Όμως, να που ξαναβρεθήκαμε, σε ιδιωτική συλλογή στο Connecticut! Τα μαλλιά της ήταν πιο μακριά και το πρόσωπό της πιο ώριμο, ίσως και πιο σκληρό, περίπου σαν αυτό που είχε στην πρώτη μας συνάντηση. Αισθησιακή, σ’ έναν καναπέ, με ύφασμα σε κοκκινωπές αποχρώσεις, που ταίριαζαν με τα βαμμένα της νύχια και το βραχιόλι στον αριστερό της καρπό. Μάγουλα βαμμένα, χείλη τονισμένα, και τα μάτια κατάμαυρα, όπως πάντα, μα ηδυπαθή, ανάμεικτα με ένα παράπονο, για κάποιον, για κάτι. Ποιος ξέρει τι; Δεν με κοίταξε καν, αυτή τη φορά.

Μόνο άκουσα το κουδούνισμα από τα κοσμήματα στον λαιμό της και είδα τα φουντωτά μαλλιά της να κινούνται σαν αέρινα, κάθε φορά που αναδευόταν και τέντωνε πότε το ένα της πόδι πότε το άλλο. Μέχρι που ακινητοποιήθηκε, με το αριστερό της προτεταμένο, και βάζοντας πάνω του νωχελικά την αριστερή της παλάμη. Ήθελα τόσο πολύ να δω από κοντά το δαχτυλίδι της, αλλά δεν τα κατάφερα. Έμεινα να αναρωτιέμαι από τι υλικό να ήταν κατασκευασμένο.

Έψαξα να μάθω ποια ήταν. Λίγοι ήξεραν. Είχε γεννηθεί περίπου το 1893 και είχε πεθάνει το 1936. Ήταν χορεύτρια. Η πιο αγαπημένη του Robert Henri, ανάμεσα σε όλες όσες πόζαραν για κείνον.

Ο Henri (1865-1929) ήταν για την Αμερικάνικη Ζωγραφική ό,τι ο Goya για την Ισπανική Τέχνη και ο Manet για την Γαλλική. Καλλιτέχνης ο ίδιος, αλλά και δάσκαλος Ζωγραφικής στη Σχολή Τέχνης της Νέας Υόρκης, με συχνά ταξίδια στο Παρίσι, ο «πατέρας» της ανεξάρτητης Ζωγραφικής στις ΗΠΑ, ο βασικότερος εκπρόσωπος της Σχολής Ashcan, εισηγητής μιας Τέχνης πιο ρεαλιστικής από τον Ιμπρεσσιονισμό, Τέχνης αληθινής, που προσέγγιζε την πραγματικότητα, σχεδόν σαν δημοσιογραφικό κείμενο, με άμεσες αναφορές στην εποχή και τα δεδομένα της.

Αρεσκόταν να ζωγραφίζει χορεύτριες, μαγεμένος από τα πολύχρωμα κοστούμια, τα εξωτικά κοσμήματα, τα γεμάτα ζωντάνια σώματα. Τα απέδωσε μεστά από χάρη, με ελευθερία στη σωματική έκφραση, αναδεικνύοντας τη γυναικεία ομορφιά, αλλά και τη δύναμη. Απεικόνισε πολλές χορεύτριες.

Όμως, η αγαπημένη του ήταν η Betalo Rubino! Τον είχε αιχμαλωτίσει το πυρακτωμένο βλέμμα της, η χλωμή της σάρκα, που του έδινε την ευκαιρία να πειραματίζεται με τα χρώματα. Απέδιδε το ωχρό της σώμα της στον καμβά και το πλαισίωνε με μπλε, γκρι, άσπρα χρώματα, και άλλοτε με θερμά, απολαμβάνοντας την ελευθερία να προκαλεί χρωματικές αντιθέσεις. Ταυτόχρονα αναδείκνυε την πλευρά εκείνη της γυναίκας που δεν παραμένει ένα παθητικό, άβουλο πλάσμα, το οποίο παραδίδεται στη ζωγραφική ματιά του ή στη ματιά του θεατή, αλλά συμμετέχει, δρα, αγωνίζεται με δύναμη, αντοχή και συνεχή κίνηση.

Δεν έμαθα τίποτα περισσότερο για την Betalo ούτε για το αν υπήρξε κάποια περαιτέρω σχέση με τον ζωγράφο. Την είδα όμως μια φορά ακόμη, πάλι σε μια ιδιωτική συλλογή. Πιο υπέροχη από κάθε άλλη φορά! Διέκρινα τη γεμάτη ένταση ομορφιά της, τη σθεναρότητα, που της είχε προσδώσει η ενασχόληση με τον Χορό, το ανήσυχο πνεύμα της. Θαύμασα τις καμπύλες του κορμιού της αποδοσμένες από τον Henri με ρεαλιστική τελειότητα και επεξεργάστηκα για ώρα το φως, που πέτυχε ο ζωγράφος να ρίξει πάνω στην αψεγάδιαστη επιδερμίδα της παίζοντας με τα ψυχρά χρώματα του βάθους και προκαλώντας αντίθεση με το χρώμα της νεανικής σάρκας. Κι αυτό το δαχτυλίδι…! Σκοτεινό σαν τα διάπυρα, -κι όμως καλοσυνάτα μάτια της! Τα μάτια μιας χορεύτριας, μιας θιασώτριας της Τέχνης, που κέρδισε την αιώνια Νιότη, χάρη στις πινελιές του Robert Henri.

Ηλέκτρα Αλεξάκη