Τα… χέρια του Φιντέλ Κάστρο
Στις 25 Νοεμβρίου 2016 η Ιστορία κατέγραψε στο μεγάλο της βιβλίο, -το οποίο ενημερώνει καθημερινά με μάχες, βομβαρδισμούς, γεννήσεις, θανάτους, υπογραφές συνθηκών και πρωτοκόλλων, εθιμοτυπικές επισκέψεις αρχηγών σε φίλια κράτη και πάμπολλα άλλα γεγονότα- ότι ο Ηγέτης της Κουβανικής Επανάστασης, Φιντέλ Κάστρο απεβίωσε.
Αντιφατικές οι αντιδράσεις στο άκουσμα της είδησης, αναλόγως της εθνικής ή ιδεολογικής και κομματικής οπτικής του καθενός, είτε απλού πολίτη- παρατηρητή των συμβάντων πληροφορούμενου από τα δελτία ειδήσεων και τις ποικίλες ιστοσελίδες είτε πολιτικού ανδρός, κοινωνιολογικού διανοητή και ιστορικού αναλυτή.
Θέλοντας να σχολιάσω το τέλος μιας εποχής, που σηματοδοτείται από τον θάνατο ενός από τους πλέον εμβληματικούς εκπροσώπους του εικοστού αιώνα, δεν θα παραθέσω άλλο ένα βιογραφικό σημείωμα του Κάστρο• υπάρχουν άλλωστε πάμπολλα στις ιστοσελίδες και τις εφημερίδες, αυτές τις ημέρες. Ούτε θα αναφερθώ στο ότι η Ιστορία θα τον κρίνει, δικαιώνοντάς τον ή καταδικάζοντάς τον. Θα χρησιμοποιήσω, όμως, την Τέχνη, για να αποχαιρετίσω μία προσωπικότητα της Σύγχρονης Ιστορίας, αφήνοντάς την να μιλήσει, με τον ξεχωριστό τρόπο που εκείνη γνωρίζει.
Συγκεκριμένα, θα επικαλεστώ την Τέχνη της Ζωγραφικής, και μάλιστα εκφρασμένη από έναν ελάχιστα γνωστό στο ελληνικό κοινό εκπρόσωπό της• τον Oswaldo Guyasamín (1919-1999), έναν από τους διασημότερους ζωγράφους της Λατινικής Αμερικής.
Ο Guyasamín γεννήθηκε στο Εκουαδόρ και πέρασε πολύ δύσκολα παιδικά χρόνια, μέσα στην ανέχεια. Το ταλέντο του, όμως, τον οδήγησε σε σπουδές στις Εικαστικές Τέχνες, σε πάμπολλες διακρίσεις, σε ταξίδια σε όλο τον κόσμο και σε μια πληθώρα έργων ζωγραφικής-αλλά και αρχιτεκτονικής- που σφράγισαν την Τέχνη της Νότιας Αμερικής. Πρόκειται για έργα που στηλιτεύουν τη βία, τον ρατσισμό και το δράμα χιλιάδων ανθρώπων της εποχής μας, οι οποίοι βιώνουν καθημερινά τη φτώχεια και την αδικία. Σχολιάζουν τη δυστυχία μεγάλου τμήματος της ανθρωπότητας και στρέφονται κατά της μαζικής καταστροφής, που προκαλεί ο πόλεμος και η αλαζονεία των ισχυρών. Η Τέχνη του δεν είναι διακοσμητική, αλλά μια Τέχνη που κραυγάζει και ασκεί δριμεία κοινωνική κριτική, αφήνοντας τον θεατή άφωνο, με την εκφραστική τόλμη και την ρεαλιστική αποτύπωση των δεινών της ανθρωπότητας.
Ο Oswaldo Guyasamín υπήρξε ένας άνθρωπος περιτριγυρισμένος από τους πιο σπουδαίους διανοητές και καλλιτέχνες της Αμερικής. Ανάμεσα, όμως, σε εκείνους, που θεωρούσε ο ίδιος φίλους του, βρισκόταν ο Φιντέλ Κάστρο, για τον οποίο μάλιστα είχε δηλώσει ότι «είναι ο πιο ανθρωπιστής που υπάρχει στον κόσμο». Γνωρίστηκαν το 1959, όταν ο ζωγράφος προσκλήθηκε επισήμως στην Κούβα, για να φιλοτεχνήσει το πορτραίτο του Ηγέτη της Επανάστασης. Τότε ξεκίνησε μια μακρά φιλία, που κράτησε δεκαετίες, με αμοιβαιότητα συναισθημάτων και αναγνώριση του ενός από τον άλλον, όπως φαίνεται και από τις δηλώσεις τους. Ο Κάστρο είχε χαρακτηρίσει τον Guyasamín «μια ιδιοφυία των τεχνών, έναν μονομάχο της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και έναν προφήτη του μέλλοντος».
Η πρώτη προσωπογραφία ολοκληρώθηκε το 1961 και απεικονίζει τον Κάστρο στην ηλικία των 35 ετών. Ο ζωγράφος απέδωσεεξπρεσιονιστικά τον Ηγέτη της Κούβας, δίνοντας έμφαση στα μάτια του, περισσότερο από όποιο άλλο χαρακτηριστικό. Βλέμμα αποφασιστικό, αλλά ταυτόχρονα ονειροπόλο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ο ζωγράφος αναπαρέστησε έναν αιθεροβάμονα πολιτικό. Αντίθετα, τόνισε την ευαισθησία του ανθρώπου που ανέτρεψε τον δικτάτορα Μπατίστα και οραματιζόταν έναν δίκαιο κόσμο, ενώ μπορεί ο θεατής να διακρίνει και ένα ανεπαίσθητο χαμόγελο που συνοδεύει την ευγένεια της μορφής.
Το επόμενο πορτραίτο φιλοτεχνήθηκε το 1981 και είναι εμφανής η προσπάθεια του ζωγράφου να αποδώσει την ωριμότητα στη μορφή του φίλου του, στην ηλικία των 55 ετών. Ο πίνακας υπάγεται πάλι στο ρεύμα του Εξπρεσιονισμού, ενώ αυτή τη φορά το βλέμμα του Κάστρο είναι πιο σκοτεινό και προβληματισμένο. Το χαμόγελο έχει υποχωρήσει και η κούραση της ηγεσίας και των προβλημάτων έχει αποτυπωθεί στη μορφή.
Η τρίτη προσωπογραφία χρονολογείται το 1986 και φιλοτεχνήθηκε με αφορμή τα εξηκοστά γενέθλια του Φιντέλ Κάστρο. Σε αυτήν ο Ηγέτης της Κούβας είναι εμφανώς γερασμένος, ενώ εντυπωσιάζει το σκοτεινό του βλέμμα και η έντονη κόπωση , που συνοψίζεται μάλλον στα φρύδια και τις ρυτίδες του μετώπου του, ενώ δηλώνεται και το γήρας, με τη χρήση του λευκού χρώματος στα γένια και τους κροτάφους του.
Το τελευταίο πορτραίτο παραδόθηκε στον Κάστρο με αφορμή τα εβδομηκοστά του γενέθλια. Έχει συζητηθεί περισσότερο από τα άλλα τρία, διότι είναι το μόνο που παρουσιάζει τα χέρια του μεγάλου Ηγέτη. Ο Guyasamín έχει χρησιμοποιήσει και σε άλλους πίνακές του το μοτίβο των μεγάλων χεριών, τα οποία κυριαρχούν στην εικόνα και ελκύουν την προσοχή περισσότερο από το υπόλοιπο θέμα, μονοπολώντας σχεδόν το βλέμμα του θεατή. Σε αυτόν τον τελευταίο πίνακα, τα χέρια ίσως τονίζονται για να συμβολίσουν τον πολιτικό-ρήτορα, που επηρέαζε τα πλήθη με τις κινήσεις των χεριών του, καθώς εκφωνούσε τους λόγους του. Θεωρείται, λοιπόν, ότι ο Guyasamín ήθελε να δώσει έμφαση στην ρητορική δεινότητα του Φιντέλ Κάστρο, την μεγάλη του πειθώ ως πολιτικού αντρός και θρυλικού Επαναστάτη.
Εάν υπάρχει μια άλλη διάσταση, όπου συναντιούνται, μετά τον θάνατό τους, όσοι αγαπήθηκαν και συνδέθηκαν με βαθιά συναισθήματα, ίσως ο Επαναστάτης και ο διασημότερος Ζωγράφος της Λατινικής Αμερικής, βρίσκονται μαζί, ικανοποιημένοι, όπως σε αυτήν τη φωτογραφία που απεικονίζει τη φιλία που τους έδενε.
LEAVE A COMMENT
Για να σχολιάσετε πρέπει να συνδεθείτε.